Drogie Mamy, wiemy to doskonale – pierwszy katar u naszego maluszka potrafi spędzić sen z powiek całej rodzinie . Choć to „tylko” katar, dla niemowlaka, który potrafi oddychać głównie przez nosek, to prawdziwa wyprawa na Mount Everest . Pamiętam, jak przy moim synku każda noc z zatkanym nosem była koszmarem – dla niego i dla nas. Jako położna chcę was uspokoić: ile trwa katar u niemowlaka to jedno z najczęstszych pytań, które słyszę. Statystyka jest nieubłagana i mówi, że możemy się go spodziewać przynajmniej kilka razy w roku , a każda taka infekcja może trwać od 7 do 21 dni . To długo, ale nauczymy się, jak pomóc maluchowi i przetrwać ten trudny czas.
Dlaczego katar u niemowlaka trwa tak długo?
Zacznijmy od zrozumienia, co się tak naprawdę dzieje w nosku naszego dziecka. Katar to taka „ekipa sprzątająca” w nosku malucha – wyobraźcie sobie małych wojowników, którzy usuwają intruza . Śluzówka produkuje więcej wydzieliny, aby „wyłapać” wirusy i nie pozwolić im zejść niżej, do oskrzeli . W praktyce oznacza to, że organizm dziecka aktywnie walczy z infekcją, a my widzimy to jako katar . Dlatego nie starajmy się zatrzymać kataru za wszelką cenę, ale pomóżmy mu sprawnie wypłynąć .
Najczęstszą przyczyną kataru u niemowląt są łagodne infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych . Popularne rinowirusy i adenowirusy wywołują tzw. katary wirusowe, które u małych dzieci – szczególnie od momentu rozpoczęcia przygody ze żłobkiem – to niestety smutny standard . Pocieszające jest to, że walka organizmu z wirusami trenuje układ odpornościowy młodego człowieka . Niedojrzały układ immunologiczny dziecka radzi sobie z patogenem wolniej niż u dorosłych, u których katar leczony trwa 7 dni, a nieleczony tydzień .
Wbrew powszechnemu przekonaniu, nie zawsze gęsty i żółto-zielony katar oznacza infekcję bakteryjną . Kolor i charakter wydzieliny nie pozwalają na zróżnicowanie, czy jest to katar bakteryjny czy wirusowy – w obu przypadkach wydzielina z nosa może mieć zabarwienie żółte czy żółto-zielone . Kolor kataru bardziej świadczy o etapie infekcji niż o jej przyczynie . Wczesny katar zwykle jest wodnisty, a taki dojrzały ma ciemniejsze zabarwienie .
Kiedy powinniśmy się niepokoić?
Choć katar sam w sobie nie jest groźny, w pewnych sytuacjach wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem . Jeśli do kataru dołącza gorączka, a dziecko ma mniej niż 3 miesiące – obowiązkowa jest wizyta u pediatry . Generalnie każda gorączka u małego dziecka jest warta konsultacji ze specjalistą .
Co powinno zwrócić naszą uwagę:
- Nieprzyjemny zapach wydzieliny – może świadczyć o nadkażeniu bakteryjnym
- Katar często kończy się zapaleniem uszu lub oskrzeli
- Dziecko w nocy chrapie, chrząka i ma problemy z oddychaniem
- Problemy z karmieniem – dziecko szybciej się męczy w trakcie jedzenia, je częściej, ale mniejsze porcje
- Nadmierne łzawienie i biała wydzielina w wewnętrznych kącikach oczu (to objaw upośledzenia drożności kanalików łzowych przez obrzęk błony śluzowej nosa)
Sposoby na katar u niemowlaka – higiena nosa przede wszystkim
Higiena małego noska to nic innego, jak usunięcie zalegającej w nim wydzieliny celem udrożnienia dróg oddechowych i ułatwienia oddychania . U starszych dzieci i osób dorosłych sprawa jest prosta, ale niemowlaki nie potrafią samodzielnie „wysmarkać” nosa .
Odciąganie kataru aspiratorem – czy warto?
Pamiętam, jak przy moim synku bałam się używać aspiratora podłączanego do odkurzacza . Brzmi to groźnie, prawda? Ale spokojnie – siła ssania jest w nim bezpiecznie redukowana . To najskuteczniejszy sposób, by odblokować nosek przed karmieniem . Dostępne są różne typy aspiratorów: elektryczne, podłączane do odkurzacza, aspiratory ręczne („na wdech”) i gruszki .
Co zyskujemy używając aspiratora u dzieci :
- Ułatwiamy dziecku oddychanie przez nos, jedzenie i spokojny sen, który jest kluczowy dla regeneracji
- Dziecko z niedrożnym nosem oddycha buzią – wysusza tym samym błonę śluzową gardła, która staje się podatna na rozwój drobnoustrojów
- Przeciwdziałamy rozprzestrzenianiu się infekcji w głąb organizmu i wystąpieniu powikłań
Katar należy odciągać szybko, sprawnie i bez nerwów . Prawidłowo odciągany katar nie powinien uszkadzać błony śluzowej . Podczas odciągania wydzieliny dziecko powinno mieć zawsze otwarte usta – pozwala to na swobodne wyrównanie ciśnienia . Należy pamiętać o odpowiedniej higienie – myciu aspiratora oraz nawilżaniu błony śluzowej nosa po zabiegu .
Woda morska i sól fizjologiczna – niezbędnik w apteczce
Niezbędnikiem w apteczce każdego rodzica powinna być woda morska . Przed aspiracją, w przypadku gęstego kataru, warto rozrzedzić go, zakraplając wcześniej sól morską lub fizjologiczną do noska . Wyróżniamy preparaty roztworów izotonicznych i hipertonicznych :
- Izotoniczna woda morska świetnie sprawdzi się w celu nawilżenia
- Roztwór hipertoniczny sprawi, że wydzielina rozrzedzi się i łatwiej będzie ją usunąć z nosa . Dzięki zwiększonemu stężeniu soli, woda osmotycznie przenika do światła przewodów nosowych, rozrzedzając wydzielinę
Błona śluzowa nosa może być podrażniona i przesuszona po regularnym odciąganiu kataru , dlatego woda morska jest absolutnie niezbędna przed i po użyciu aspiratora. Do nawilżania fajnie sprawdzi się też nebulizator .
Inhalacje z soli fizjologicznej
Aby rozrzedzić gęstą wydzielinę i ułatwić jej ewakuację z nosa, warto stosować inhalacje z soli fizjologicznej . Dostępne są także preparaty z kwasem hialuronowym . Dodatkowo takie zabiegi nawilżają drogi oddechowe niemowląt . Sprawdzają się tutaj spray’e i nebulizacje z substancji, które mają właściwości zatrzymujące wilgoć, np. z ektoiną i kwasem hialuronowym .
Warunki w domu – podstawa szybszego zdrowienia
Nawilżenie powietrza w pokoju
Przed nami sezon grzewczy, co nieuchronnie oznacza pogorszenie jakości powietrza w naszych domach . Warto pamiętać o odpowiednim nawilżeniu powietrza w pomieszczeniu – optymalnie 60% wilgotności powietrza . Możemy stosować nawilżacze powietrza lub rozwieszać wilgotne tkaniny na grzejniku .
Aby stworzyć dziecku optymalne warunki do walki z katarem, musimy zwrócić uwagę na trzy parametry :
- Temperaturę – przedział prawidłowy: 18-21 stopni Celsjusza , maksymalnie 20-22 stopnie
- Wilgotność – przedział prawidłowy: 40-60%
- Poziom zanieczyszczeń – przy obecnych problemach ze smogiem dobry oczyszczacz powietrza w domu to podstawa
Dobrze działa także chłodniejsze powietrze . W trakcie snu można podłożyć klin pod materacyk, zapewniając wyższe ułożenie głowy dziecka . Taki klin umieszczamy pod materacem – umożliwia to uzyskanie optymalnego kąta nachylenia i uniesienie górnej części ciała dziecka, co przeciwdziała spływaniu wydzieliny po tylnej ścianie gardła .
Katar u niemowlaka a spacer – wyjść czy zostać?
Jeśli dziecko nie gorączkuje, jego stan ogólny jest dobry, a pogoda sprzyja – katar nie jest przeciwwskazaniem do wyjścia na spacer . Wręcz przeciwnie – wyjście na świeże powietrze może mieć bardzo dobry wpływ na stan zdrowia dziecka . W czasie spaceru możesz również wywietrzyć dom . Zalecane są regularne spacery na świeżym powietrzu .
Krople do nosa – kiedy i jak stosować?
Leki obkurczające błonę śluzową
Na rynku dostępnych jest wiele preparatów, które pomagają w leczeniu kataru . Wśród leków obkurczających błonę śluzową nosa zarejestrowanych powyżej 3. miesiąca życia jest oksymetazolina w stężeniu 0,01%, wyższe stężenie – 0,025% zarezerwowane jest dla dzieci w wieku powyżej 2. roku życia . Lek można stosować maksymalnie 3-5 dni .
Najsilniej oddtykają nos leki, krople do nosa z oksymetazoliną i jej pochodnymi . W niektórych sytuacjach zastosowanie takiego preparatu może być olbrzymią pomocą (zwykle wtedy, kiedy dziecko ma „zabetonowany nos i nie może jeść, pić ani spać”), ale to są leki tylko do doraźnego stosowania .
Gorąco zachęcam, żeby dokładnie doczytać ulotkę, a samo stosowanie każdego środka leczniczego skonsultować z pediatrą, ponieważ te krople mogą już po kilku dniach „uzależniać nos” . Jeśli stosujesz te mocniejsze i udrażniające krople – przestrzegaj odpowiedniego czasu stosowania (zwykle dopuszcza się max 5-7 dni stosowania i następnie kilka tygodni przerwy) . Te krople nie leczą przyczyn infekcji – one kamuflują katar . Układ odpornościowy dziecka i tak musi się sam uporać z infekcją .
Naturalne sposoby wsparcia
Można zastosować maść majerankową pod nosek . Kupiony w sklepie zielarskim majeranek doskonale nada się do sporządzenia naparu, który ustawiamy w pokoju dziecka . Możemy także zastosować maść majerankową, którą aplikujemy pod nosek – pilnujemy jednak, by nie dostała się do wnętrza jamy nosowej .
W aptekach znajdziemy również plastry aromatyczne oraz żele do aromaterapii, większość z nich można stosować od 1. dnia życia dziecka . Zawierają one olejki eteryczne (np. olejek eukaliptusowy, miętowy, sosnowy, rozmarynowy), które zmniejszają produkcję kataru i ułatwiają oddychanie . Jednak u niemowląt olejki eteryczne mogą wywołać skurcz oskrzeli i prowadzić do duszności . Po konsultacji z lekarzem dopuszcza się stosowanie olejków niskomentolowych w postaci naparu, który ustawiamy w odpowiedniej odległości od łóżeczka .
Powikłania kataru – czego unikać?
Katar u niemowląt rzadko wiąże się z groźnymi powikłaniami . Jednym z najczęstszych są podrażnienia skóry w okolicy nozdrzy, na skutek działania mokrej wydzieliny i jej wycierania . Częste wycieranie cieknącego kataru może podrażniać skórę wokół nosa . Warto wtedy zastosować zewnętrznie maść rumiankową, żel z arniką lub alantoiną . Idealnie byłoby odpowiednio nawilżyć skórę i wspomóc jej regenerację, np. dzięki maści z alantoiną czy dexpantenolem .
Innym częstym powikłaniem są podrażnienia i krwawienia błony śluzowej na skutek odsysania kataru przez rodziców . Należy zawsze pamiętać o zachowaniu ostrożności przy toalecie nosa dziecka . Małe dzieci oddychają głównie przez nos – jego obturacja wymusza u nich oddychanie przez usta, co może prowadzić do przesuszania błony śluzowej gardła i wywoływanie uczucia drapania w gardle .
Towarzyszący kaszel wcale nie musi świadczyć o zajęciu przez infekcję niższych partii dróg oddechowych – pokasływanie może być spowodowane drażnieniem receptorów kaszlowych przez spływającą wydzielinę z nosa po tylnej ścianie gardła . U małych dzieci, szczególnie w przypadku jednostronnego wycieku z nosa, należy także wykluczyć obecność ciała obcego .
Nasze doświadczenia i rady
Na pocieszenie – przeziębienia stanowią element procesu, w którym dojrzewa układ immunologiczny dziecka i są czymś zupełnie normalnym . Zrozumienie, na czym polega proces nabywania kompetencji układu odpornościowego, jest bardzo ważne, bo pozwala zdjąć z głów rodziców wiele stresu . Dzieci w wieku żłobkowo-przedszkolnym mogą złapać taki katar średnio 2 razy w miesiącu w sezonie jesień-zima . Taka statystyka nie świadczy o spadkach odporności – po prostu mówi o walce i nabywaniu odporności u małych dzieci .
Po piątym katarze uczysz się już jak reagować prawie automatycznie i rozpoznajesz wszelkie katarowe anomalie . W dłuższej perspektywie leczenie klasycznego wirusowego kataru (u dziecka i dorosłego) polega na właściwej higienie nosa i wsparciu leczenia domowymi sposobami . Sami jednak wiecie, że okresy ząbkowania, skoków rozwojowych i chorób to trudne chwile dla wszystkich, a uspokajający sposób na katar to dobry pomocnik.
Jeśli katary u twojego dziecka rozwijają się zawsze w cięższą infekcję i mają skomplikowane przebiegi – ufaj swojej intuicji i szukaj przyczyn . Polecam zacząć od konsultacji laryngologicznej i alergologicznej . W razie przewlekłych katarów warto udać się z dzieckiem na konsultację alergologiczną . Różnego rodzaju problemy natury laryngologicznej są często przyczyną katarów z trudnym przebiegiem u maluchów . Jeśli katary kończą się zapaleniami uszu, anginami, leczeniem w szpitalu albo antybiotykoterapiami – to rozważ konsultację laryngologiczną .
Pamiętajcie – na pierwszym miejscu stawiamy higienę noska i zapewnienie odpowiednich warunków w pomieszczeniu, w którym przebywa dziecko . Choć to „tylko” katar, dla naszych maluchów to prawdziwa próba. Ale razem damy radę przetrwać ten trudny czas. Zobaczcie, że po kilku dniach stosowania się do tych zasad – właściwego nawilżania, regularnego odciągania wydzieliny i stworzenia optymalnych warunków w domu – wasz maluszek zacznie oddychać swobodniej i w końcu wszyscy będziecie mogli spokojnie spać.